Anemia a choroby nerek

Anemia (inaczej niedokrwistość) jest stanem, w którym dochodzi do obniżenia poziomu hemoglobiny (białko przenoszące tlen) lub hematokrytu (procentowa zawartość czerwonych krwinek we krwi). Przyczyny anemii mogą być różne, a objawy uzależnione od stopnia nasilenia.

Anemia u osób z chorobami nerek

Ryzyko pojawienia się anemii zwiększa się wraz z pogorszeniem czynności nerek. Okazuje się, że problem niedokrwistości dotyczy blisko 30% czyli jednej trzeciej chorych z łagodną niewydolnością nerek oraz aż 90% z ciężką niewydolnością nerek.

Przyczyny anemii w chorobach nerek

Nerki produkują specyficzny hormon, zwany erytropoetyną, który reguluje produkcję czerwonych krwinek w szpiku kostnym. W przewlekłej niewydolności nerek dochodzi zazwyczaj do zmniejszenia wydzielania tego hormonu. Mniejsza ilość erytropoetyny oznacza obniżenie wytwarzania czerwonych krwinek oraz hemoglobiny, prowadząc do powstania anemii. Innymi czynnikami sprzyjającymi niedokrwistości w przypadku chorób nerek to: niedobór żelaza (spowodowany niedostateczną podażą lub ukrytymi krwawieniami), niedobory niektórych witamin (kwasu foliowego i witaminy B12), zły stan odżywienia oraz przewlekły stan zapalny.

Czasami jednak anemia może wystąpić wtórnie do schorzeń innych niż przewlekła niewydolność nerek takich jak: niedoczynność tarczycy, nadczynność przytarczyc, zatrucie glinem, hemoliza, nacieczenie szpiku kostnego (choroba nowotworowa).

Skutki nieleczonej anemii u osób z chorobami nerek

U osób z przewlekłą chorobą nerek oraz anemią istnieje zwiększone ryzyko zgonu, udaru mózgu oraz niewydolności serca. Tacy pacjenci (szczególnie dzieci) częściej wymagają pobytu w szpitalu. Okazuje się, że anemia jest dodatkowym czynnikiem obciążającym u pacjentów z chorobami nerek z towarzyszącą niewydolnością nerek i/lub cukrzycą. Niedobór tlenu w organizmie może skutkować pogrubieniem mięśnia lewej komory, zwanym fachowo przerostem. Przerost lewej komory jest zjawiskiem bardzo niekorzystnym, ponieważ powoduje zwiększenie ryzyka zawału mięśnia sercowego, a nawet śmierci.

Objawy anemii

Objawy zwykle pojawiają się w przypadku umiarkowanej lub ciężkiej anemii i mogą obejmować:

• zasłabnięcia,
• bladość skóry,
• ból w klatce piersiowej,
• zawroty głowy, drażliwość,
• uczucie zimnych rąk i stóp,
• problemy z oddychaniem,
• przyspieszone bicie serca,
• bóle głowy.

U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, anemia może pojawić się już w bardzo wczesnym stadium i nasilać się w miarę postępu niewydolności. Dlatego też, bardzo istotna jest regularna kontrola u lekarza z oznaczeniem morfologii krwi, co pozwoli wcześnie wychwycić zmiany dotyczące poziomu hemoglobiny i wartości hematokrytu.

Diagnostyka powinna obejmować nie tylko rozpoznanie i ocenę stopnia ciężkości anemii, ale także funkcji nerek, ewentualnych powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego oraz innych narządów.

Badania przy anemii

• ocena funkcji nerek (kreatynina, mocznik), ocena GFR (wskaźnik filtracji kłębuszkowej) oraz elektrolitów,
• morfologia krwi wraz z rozmazem, poziom żelaza, ferrytyny, TIBC, witaminy B12 oraz kwasu foliowego,
• inne badania w kierunku różnicowania możliwych przyczyn anemii oraz oceny powikłań: ocena hormonów tarczycy, USG nerek, USG serca (badanie echokardiograficzne), badania w kierunku wykrycia krwawienia z przewodu pokarmowego.

Leczenie anemii

W przypadku niedoborów żelaza lub witamin, konieczne jest uzupełnienie za pomocą diety, ale także leków. W przypadku anemii spowodowanej stricte chorobą nerek, lekarz może zalecić podanie leku , który stymuluje produkcję czerwonych krwinek w szpiku, będącego analogiem hormonu naturalnie produkowanego przez nerki. Przeciwwskazaniem do zastosowania takiej terapii jest źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze.

Istotne jest to, że u pacjentów z chorobami nerek nie dąży się do pełnej korekty anemii – zawartość hemoglobiny powinna być utrzymywana w granicach 10,5 do 12,5 g/dl (w przypadku dorosłych i dzieci powyżej 2 roku życia) oraz 10 do 12 g/dl (dzieci poniżej 2 roku  życia).