Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12

Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 to dość często występujące schorzenie krwi, które powoduje zaburzenie syntezy DNA i upośledzenie dojrzewania jąder komórkowych. O niedokrwistości można mówić wtedy, gdy wartość hemoglobiny we krwi obniży się poniżej 12 g% u mężczyzn i 13 g% u kobiet. Głównymi objawami anemii z niedoboru witaminy B12 są: bladość skóry, lekkie zażółcenie skóry i twardówek, utrata apetytu, zmniejszenie wydolności organizmu, zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Niekiedy występuje zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i języka.

Niedobór witaminy B12

Niedobór witaminy B12 jest najczęstszą przyczyną anemii. Do prawidłowego przyswajania witaminy B12 przez organizm niezbędny jest specjalny nośnik (tzw. czynnik wewnętrzny Castle'a) wytwarzany przez śluzówkę żołądka. Gdy czynnik wewnętrzny nie jest dostępny w dostatecznych ilościach, np. na skutek częściowego wycięcia żołądka lub zaniku błony śluzowej żołądka, przyswajanie witaminy B12 przez organizm jest niewystarczające. Niedobór witaminy B12 powoduje rozwój niedokrwistości megaloblastycznej, która charakteryzuje się obecnością dużych krwinek we krwi obwodowej (MCV). Witamina B12 odgrywa ważną rolę w procesach metabolizmu szybko dzielących się komórek, np. komórek nerwowych, komórek krwi i komórek układu pokarmowego. Przy długotrwałym niedoborze witaminy B12 mogą rozwijać się zaburzenia neurologiczne w postaci niezbornego chodu, zaburzeń czucia wibracji i ułożenia kończyn.

Urozmaicona, codzienna dieta dostarcza średnio około 5-15 g witaminy B12. Z tej ilości do organizmu wchłonie się tylko około 5 g. Jest to jednak ilość, która pokrywa zapotrzebowanie organizmu na tę witaminę. Źródłem witaminy B12 są szczególnie białka pochodzenia zwierzęcego: chude, czerwone mięso, ryby, drób, jaja, produkty mleczne. Największe zapasy witaminy B12 gromadzone są w wątrobie. Witamina B12 wchłaniana jest w przewodzie pokarmowym, a dokładnie w końcowym odcinku jelita cienkiego przy współudziale czynnika Castle'a.

Przyczyny anemii z niedoboru witaminy B12

Najczęstsze przyczyny niedokrwistości z niedoboru witaminy B12, to:

• dieta uboga w witaminę B12, np. dieta wegetariańska,
• niedobór czynnika wewnętrznego Castle'a, np. stan po resekcji żołądka, niedokrwistość Addisona-Biermera,
• schorzenia jelit z zespołem złego wchłaniania,
• zakażenie tasiemcem bruzdogłowym szerokim,
• nadmierny rozwój bakterii, np. w zespole ślepej pętli.

Niedokrwistość makrocytarna z niedoboru witaminy B12 nie pojawia się nagle, lecz rozwija się latami.

Objawy anemii z niedoboru witaminy B12

Brak witaminy B12 w organizmie prowadzi do rozwoju zmian chorobowych w różnych narządach układów: pokarmowego, krwiotwórczego i nerwowego. Do typowych objawów anemii megaloblastycznej z niedoboru witaminy B12 należą: bladość skóry o odcieniu żółtocytrynowym z ogniskami odbarwień, zażółcenie twardówek, przedwczesne siwienie, zmiany zapalne błony śluzowej języka, żołądka, przełyku i jelit, wygładzenie języka, zajady w kącikach ust, pieczenie języka, biegunka, wzdęcia brzucha, jadłowstręt. W zaawansowanym stadium anemii mogą występować takie dolegliwości, jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszność, szum w uszach.

Zaburzenia neurologiczne wynikające z niedoboru witaminy B12 polegają przede wszystkim na występowaniu drętwień kończyn, pieczenia i osłabienia mięśni nóg, zaburzeń pamięci i koncentracji, drażliwości i labilności emocjonalnej. Niekiedy pierwsze symptomy niedoboru witaminy B12 wynikają z demielinizacji nerwów rdzenia kręgowego i kory mózgowej. Należą do nich: neuropatia obwodowa, zwyrodnienie sznurów rdzenia kręgowego, demielinizacja istoty szarej mózgu.

Diagnostyka i leczenie anemii z niedoboru witaminy B12

Do zdiagnozowania anemii megaloblastycznej z niedoboru witaminy B12 konieczne jest przeprowadzenie morfologii krwi. Morfologia przy anemii z niedoboru witaminy B12 wykazuje powiększone krwinki czerwone i ich nadmierne wybarwienie. Do potwierdzenia diagnozy należy przeprowadzić biopsję szpiku kostnego. Biopsja szpiku potrzebna jest do wykluczenia ewentualnych innych przyczyn niedokrwistości. W ustaleniu rozpoznania anemii z niedoboru witaminy B12 pomaga również stwierdzenie podwyższonych wartości bilirubiny we krwi oraz obniżonej liczby płytek krwi i leukocytów. W niedokrwistości złośliwej stwierdza się zmniejszoną absorpcję witaminy B12 bez czynnika wewnętrznego i prawidłową po podaniu tego czynnika.

W leczeniu anemii z niedoboru witaminy B12 należy stosować, o ile to możliwe, leczenie przyczynowe (spożywanie pokarmów bogatych w witaminę B12). Jeśli leczenie przyczynowe nie przynosi pozytywnych rezultatów, stosuje się podawanie witaminy B12 w zastrzykach. Poprawa morfologii krwi następuje już po kilkunastu dniach leczenia. Gdy przyczyna niedoboru witaminy jest nieusuwalna, leczenie musi być prowadzone do końca życia. Na początku terapii trzeba wykonywać zwykle kilka wstrzyknięć na tydzień, później na ogół wystarcza jeden zastrzyk w miesiącu.